Erraza izan zen urtebete gehiago geratzeko erabakia hartzea?
Urte eta erdi pasa generamala hartu genuen erabakia. Oraindik abentura hasi berria genuen sentsazioa geneukan, eroso geunden, disfrutatzen, eta bueltan pentsatu beharrean momentuaz gozatzea erabaki genuen. Umeak ere ondo ikusten genituen, nahiz eta eurek, bi urte egin ondoren, bueltatzea nahiago zuten.
Nolakoa da Querétaro?
Mexikarrentzat hiri txikia da, dena konparatzen dutelako Mexiko Hiriarekin. Miloi bat pertsonatik gora bizi gara, eta gehienok etxebizitza familiabakarretan: pentsa zer nolako hedadura duen! Kotxearekin mugitzen gara leku guztietara, baina ohitu gara. Segurtasunari dagokionez, nik neuk ez dut egoera larririk bizi izan, baina aurrez neurriak hartzen ditudalako, agian.
Mexikoko kultura ulertzeko eta harekin gozatzeko aukera izan duzue?
Bai, egunero ikasten dugu zerbait: lanean, auzoan, eskolako komunitatearekin... Mexiko oso zabala da eta zona ezberdinetako jendearekin egin dugu topo, hemen ez dute jaioterriarekiko guk dugun atxikimendua. Herri txikietan ohitura zahar gehiago dituzte hirietan baino, hor bezala.
Bi urte eta gero, bertakoekin harremanak ere sendotuko zenituzten. Lortu duzue zuen taldetxoa sortzea?
Gizartea oso irekia da, eta baditugu hainbat taldetxo errotuta. Hala ere elkartzeko era ezberdina da, horko hiri handietan bezala. Aurretik hitzordua egin beharra daukazu, norbaiten etxean edo aretoren batean. Hori bai, planak di-da antolatzen dituzte.
Hizkuntza aldetik, erraza izaten ari da euskarari eustea?
Umeek gero eta gaztelaniarako joera handiagoa dute. Txikienak batez ere. Ia-ia bizitza erdi egingo du Mexikon eta erraztasun handiagoa du gauzak espainolez azaltzeko euskaraz baino. Ordu asko pasatzen dituzte eskolan eta eskolaz kanpoko ekintzetan espainolez harremantzen, eta auzoko jolaskideekin baita. Etxeko jatorduan eta gutxi gehiagotan entzuten dute euskara. Gurasoen erreferentzia dute soilik, eta asteburuetan beste norbaitekin plana eginez gero, gurasook ere espainolez entzuten gaituzte. Banuen horren beldurra, baina nola erremediatu!
Elkarrizketa egin genizun bertan urte erdi zeneramanean, eta eguraldiaz eta gastronomiaz hitz egin genuen. Zer diozu gaur egun eguraldiaz? Lehen bezain gustuko duzu?
Bai, baina aurrekoan ez nituen ezagutzen hemengo apirileko eta maiatzeko bero larriak. Eguzki izpiek kiskali egiten dute azala!
Gastronomiari dagokionez, zein elikagaik osatu dute zuen dieta azken urteotan?
Bazkaldu mexikar menua jaten dugu, umeek eskolako jantokian eta guk lanean, eta afaldu horko antzera, nahiz eta elikagai batzuk falta. Artozko opilak eta guakamolea gehitu ditugu dietara eta arraina, porruak eta lekak kasik ezabatu.
Erraza da produktu freskoak erostea?
Frutak eta barazkiak bai, aukera oso zabala dago, eta kalitatekoa. Arrain barietate gutxi dago ordea, izoztua eta zapore gutxikoa.
Zeintzuk dira hango fruta eta barazki tipikoak?
Mangoa, papaia, guaiaba, tuna, platanoa, ahuakatea, jíkama eta limoia. Exotikoen artean: pitahaya (dragoiaren fruitua bezala ezagutzen dena), carambola (izar formaduna) eta rambutána (barrutik mahatsaren testura duena).
Bi urte eta erdi hauetan, zenbat bider etorri zarete Ermura?
Urtero itzuli gara Gabonetan eta udan. Gustura joaten gara, familia eta horko lagunak ikusteko irrikaz. Egun gutxi eta lagun asko! Baina gero pena gabe bueltatu izan gara, hemen ere etxean gaudela sentitzen baitugu.
Etxekoak ere bisitan joan zaizkizue?
Bai, gertukoenak etorri zaizkigu. Gurasoak, anaia, aitaginarreba eta amaginarreba eta koinatu-koinatak umeekin. Azken hauekin asko bidaiatu genuen eta ederra izan zen. Umeak pozarren zeuden lehengusuekin hau dena partekatzen.
Noiz bueltatuko zarete?
Abuztu amaieran dugu itzulerako bidaia. Ikasturte berria hor hasteko prest!
Bueltatzen zaretenean, egongo da zerbait faltan botako duzuna?
Hemen egindako lagunak, dudarik gabe. Hemengo argitasuna, asteburuetako isiltasuna, takoak, urte guztian praka motzak janzteko aukera eta hemengo etxeen zabaltasuna.